އިސްލާމްދީނުގައި ޢީދަކީ މާތްﷲ މުސްލިމުންނަށް ދެއްވާފައިވާ މަތިވެރި ނިޢުމަތެކެވެ. މިއީ އަޅުކަންތަކަށްފަހު އުފާފާޅުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ދުވަސްތަކެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިއިރު، އެ ރަށުގެ މީހުން ކުޅިވަރުކުޅެ އުޅޭ ދެ ދުވަހެއް އޮވެއެވެ. އެހިނދު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “މާތްﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެ ދެ ދުވަހަށްވުރެ ހެޔޮކަންބޮޑު ދެ ދުވަސް (ޢީދުލް ފިޠުރު އަދި ޢީދުލް އަޟްޙާ) ބަދަލުގައި ދެއްވައިފިއެވެ.” އެހެންކަމުން ޢީދުގެ އަސްލަކީ މާތްﷲ އަށް ޝުކުރުވެރިވުމާއި، ދީނީ އިމުގެ ތެރެއިން އުފާވެރިކަން ފާޅުކުރުމެވެ.
ޢީދުގެ އުފާފާޅުކުރުންތައް ބައްޓަންކުރަންވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އިންތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ޢީދުގެ ނަމުގައި މުންކަރާތްތަކަށް މަގުފަހިވުމަކީ ނުވަތަ މާތްﷲ ނަހީކުރެއްވި ކަންކަމަށް އަރައިގަތުމަކީ އެ ނިޢުމަތުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމެކެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތްﷲ ވަނީ ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކުރުމާއި ނުބައިކަންތައް މަނާކުރުމަށް އަންގަވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: (وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ) (އާލްއިމްރާން 104) މާނައީ: “ހެޔޮކަމުގެ މަގަށް ގޮވާލާ، އަދި ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކުރާ، އަދި ނުބައިކަންތައް ނަހީކުރާ ބަޔަކު ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ވާށެވެ!”
މިޒަމާނުގެ ޢީދު ފާހަގަކުރުންތަކުގައި އިސްލާމީ އަޚްލާޤާއި ދީނީ އުޞޫލުތަކާ ފުށުއަރާ ކަންކަން ފެންނަމުންދާކަމީ ހިތާމަހުރި ކަމެކެވެ. މިއުޒިކާއި ލަވަޔާއި، އާދަޔާ ޚިލާފަށް މަސްހުނިވެގެން ހިންގާ ހަރަކާތްތަކަކީ ޢީދުގެ ރޫޙާ ޚިލާފު ކަންކަމެވެ. މިފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުވުމަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ބޮލުގައި އެޅިފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވަނީ: “ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކަށް މުންކަރާތެއް (ނުބައިކަމެއް) ފެނިއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ އަތުން އެކަން ބަދަލުކުރާށެވެ. އެކަމަށް ކުޅަދާނަވެގެން ނުވާނަމަ ދުލުންނެވެ. އެކަމަށްވެސް ކުޅަދާނަވެގެން ނުވާނަމަ ހިތުންނެވެ. އެއީ އީމާންކަމުގެ އެންމެ ބަލިކަށި މިންވަރެވެ.”
ޤިޔާމަތް ދުވަހަކީ ކޮންމެ މީހަކު ކުރި އަމަލަކާ މެދު ސުވާލުވެވޭނެ ދުވަހެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މުންކަރާތްތައް ފެނި، އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ މީހުންނާ އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ. ވެރިންނާއި، ބެލެނިވެރިންނާއި، މުޖުތަމަޢުގެ އިސްމީހުންނަކީ މިކަމުގައި އެންމެ ބޮޑު ޒިންމާއެއް އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތްތަކެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވަނީ: “ކޮންމެ މީހަކީވެސް ބަލަހައްޓައި ބެލެހެއްޓުންތެރިއެކެވެ. އަދި ކޮންމެ މީހަކާވެސް އެމީހަކު ބެލެހެއްޓި ކަންތައްތަކާ މެދު ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ.”
ޢީދުގެ ހަޤީޤީ އުފަލަކީ މާތްﷲ ރުއްސަވާނޭ ގޮތުގައި އެ ދުވަސް ހޭދަކުރުމެވެ. ދީނީ ވާޖިބުތަކަށް ފަރުވާކުޑަކޮށް، ނަމާދުތައް ދޫކޮށް، މުންކަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ޢީދު ހޭދަކުރުމަކީ އާޚިރަތް ދުވަހުން ހިތާމަކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. މާތްﷲ ވަނީ މުންކަރާތްތަކަށް އަރައިގަންނަ މީހުންނަށް އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ. ސޫރަތުލް އަޢްރާފްގައި ވަނީ، ނުބައިކަންތައް މަނާކުރި މީހުން މާތްﷲ ސަލާމަތް ކުރެއްވި ކަމާއި، އަދި އަނިޔާވެރިވެ، މުންކަރާތްތަކަށް އަރައިގަތް މީހުންނަށް ގަދަފަދަ ޢަޛާބު ދެއްވި ކަމުގެ ވާހަކައެވެ.
ޢީދުގެ މުނާސަބަތުގައި ރަށްރަށުގައި ހިންގޭ ޝޯތަކާއި ކުޅިވަރުތަކަކީ އިސްލާމީ ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން ހިންގޭ ކަންކަން ކަމުގައި ހެދުމަކީ މުޖުތަމަޢުގެ އެންމެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. މުންކަރާތްތައް ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރާނަމަ، އެކަމުގެ ނުބައި އަސަރު މުޅި މުޖުތަމަޢަށް ފޯރާނެއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެކަމުގެ ސުވާލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. އުފާފާޅުކުރުމުގައި މާތްﷲ ހަނދުމަކުރުމާއި، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ބޯލެނބުމަކީ ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބޭނެ މަގެވެ.
