ޖުނުބުވެރިއަކު މުޞްޙަފުގައި އަތްނުލައި ޤުރްއާން ކިޔެވުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއްތޯ؟

މާތްﷲ އަށް ޙަމްދާއި ޝުކުރު ކުރަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލެއްވުން އެދި ދުޢާކުރަމެވެ.

ފުރަތަމައީ:

ހަތަރު މަޒްހަބުގެ ގިނަ ފިޤުހު އިލްމުވެރިންނާއި އެނޫން ބޭފުޅުންގެ ރައުޔަކީ، ޖުނުބުވެރިއަކު މުޞްޙަފުގައި އަތްނުލި ކަމުގައިވިޔަސް، ޤުރްއާން ކިޔެވުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއް ކަމަށެވެ.

އިމާމް އައްތިރުމިޛީ رحمه الله ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: “މިއީ ރަސޫލާ ﷺ ގެ އަޞްޙާބުންނާއި، ތާބިޢީންނާއި، އޭގެ ފަހުން ވަޑައިގެންނެވި ސުފްޔާނުއްޘައުރީ، އިބްނުލް މުބާރަކް، އައްޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤު ފަދަ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ.” (ސުނަނު އައްތިރުމިޛީ، 1/195)

ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ رحمه الله ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: “ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ހުއްދަ ނޫންކަމަށް ހަތަރު އިމާމުން އިޖުމާޢުވެވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.” (މަޖްމޫޢުލް ފަތާވާ، 21/344)

އަލްކާސާނީ رحمه الله ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: “ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުގައި، ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.” (ބަދާއިޢުއް ޞަނާއިޢު، 1/37)

ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން މަނާކުރާ ގިނަ ޙަދީޘްތަކެއް ވާރިދުވެފައިވީ ނަމަވެސް، އެ ހުރިހާ ޙަދީޘްތަކަކީވެސް ބަލިކަށިކަމުން ހުސްވެގެންވާ ރިވާޔަތްތަކެއް ނޫނެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަވުން ގާތް ރިވާޔަތަކީ ޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބް رضي الله عنه ގެ ކިބައިން މަރުވީވެފައިވާ ރިވާޔަތެވެ.

އިމާމް އަޙްމަދު (1011)، އަބޫ ދާވޫދު (229)، އައްނަސާއީ (265) އަދި އިބްނު މާޖާ (594) ރިވާކުރައްވާފައިވާ މި ޙަދީޘްގައިވެއެވެ: ޢަބްދުﷲ ބިން ސަލިމާ ވިދާޅުވިއެވެ: “މިއަދި އެހެން ދެމީހަކާއެކު އަހަރެމެން ޢަލީގެފާނުގެ އަރިހަށް ދިޔައީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ރަސޫލާ ﷺ ކަޒާޚާނާއިން ވަޑައިގެން ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވެއެވެ. އަދި އަހަރެމެންނާއެކު މަސް ފަރިއްކުޅުއްވައެވެ. ޖަނާބަތުގެ ޙާލަތުގައި މެނުވީ އެކަލޭގެފާނު ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވުމަށް އެއްވެސް ކަމެއް ހުރަހަކަށް ނުވެއެވެ.”

މި ޙަދީޘްގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވަނީ، ޢަލީގެފާނުގެ ކިބައިން މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި ޢަބްދުﷲ ބިން ސަލިމާ އަލްމުރާދީގެ އިތުބާރާމެދު އުފެދިފައިވާ ޚިލާފުގެ ސަބަބުންނެވެ. ބައެއް އިމާމުން އޭނާއަކީ އިތުބާރު ހިފޭ ބޭފުޅެއް ކަމަށް ވިދާޅުވާއިރު، އަނެއްބައި ބޭފުޅުން އޭނާ މުސްކުޅިވި ފަހުން ހަނދާން ބަލިވުމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ރިވާޔަތްތަކާމެދު ސުވާލު އުފައްދަވައެވެ.

މި ޙަދީޘް ޞައްޙަކުރެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އައްތިރުމިޛީ، އިބްނު ޚުޒައިމާ، އިބްނު ޙިއްބާން، އަލްޙާކިމް، އަލްބަޣަވީ، އަދި ފަހުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން ޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާކިރު އަދި ޝައިޚް އިބްނު ބާޒް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ މިއީ ބަލިކަށި (ޟަޢީފް) ޙަދީޘެއް ކަމަށެވެ. އިމާމް އައްޝާފިޢީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން މި ރިވާޔަތް ޞައްޙައެއް ނުކުރައްވައެވެ.

މި ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމަށް ބެލި ކަމުގައިވިޔަސް، އިބްނު ޚުޒައިމާ ފަދަ ބައެއް އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މީގައި ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ސީދާކޮށް މަނާކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވަނީ މިއީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާ ﷺ ކަންތައް ކުރެއްވި ގޮތް ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުނުވީ ޖަނާބަތުގެ ސަބަބުންކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންވެފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ޢަލީގެފާނުގެ ރިވާޔަތުގައިވާ “ޖަނާބަތް މެނުވީ އެކަލޭގެފާނު ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވުމަށް ހުރަހަކަށް ނުވެއެވެ” މި ބަސްފުޅުން ދޭހަވަނީ ޖަނާބަތަކީ ޤުރްއާން ކިޔެވުމަށް އޮތް ހުރަހެއް ކަމެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި އިމާމް އައްޝާފިޢީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ މި ޙަދީޘް ޞައްޙަވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ޙަރާމްކަމުގެ ދަލީލެއް ކަމަށެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން މަނާކަމަށް އަޞްޙާބު ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރުވެފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޢުމަރުގެފާނު، ޢަލީގެފާނު، އިބްނު މަސްޢޫދު، އިބްނު ޢުމަރު އަދި ސަލްމާނުލް ފާރިސީ رضي الله عنهم ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. މި ބޭފުޅުންގެ ކިބައިން ޞައްޙަ މަގުން ރިވާވެފައިވަނީ ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

ދެވަނައީ:

ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ގެ ކިބައިން ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ހުއްދަ ކަމަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްލު ރައުޔަކީ ޖުނުބުވެރިއަކަށް އެއް އާޔަތް ނުވަތަ ދެ އާޔަތް ކިޔެވުމުގެ ލުޔެއް އޮތް ކަމެވެ. ނުވަތަ އެމީހަކު އާދަކޮށް ކިޔަވާ ޛިކުރުތަކުގެ (ވިރުދުތަކުގެ) ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާޔަތްތައް ކިޔެވުން ހުއްދަ ކަމެވެ. މިއީ ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި ހިތު ހުރި ވަރަކަށް ޤުރްއާން ކިޔެވުމަށް ދެއްވާފައިވާ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.

ތިންވަނައީ:

ބައެއް ޢިލްމުވެރިން، ޚާއްޞަކޮށް ޡާހިރީ މަޒްހަބުގެ ބޭފުޅުން، ޖުނުބުވެރިޔާ ޤުރްއާން ކިޔެވުން ހުއްދަ ކަމަށް ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެބޭފުޅުންގެ ދަލީލަކީ ޢާއިޝާގެފާނުގެ ރިވާޔަތުގައިވާ “ރަސޫލާ ﷺ ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައިވެސް ﷲ ޛިކުރު ކުރައްވައެވެ” މި ޙަދީޘެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މި ޙަދީޘްގައިވާ “ޛިކުރު” ގެ މާނައިގެ ތެރެއަށް ޤުރްއާން ކިޔެވުން ނުވަންނަ ކަމަށެވެ. އެއީ ރަސޫލާ ﷺ ޖަނާބަތުގެ ޙާލަތުގައި ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުނުވާކަން އެހެން ރިވާޔަތްތަކުން އެނގޭތީއެވެ.

ޚުލާޞާ:

އިސްވެދިޔަ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، އިހުގެ އަދި ފަހުގެ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ، އަދި އެންމެ ޞައްޙަ ގޮތަކީވެސް، ޖުނުބުވެރިޔާ (ޖަނާބަތުގެ ޙާލަތުގައި ހުރި މީހާ) ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ޤުރްއާން ކިޔެވުމަކީ މަނާ (ޙަރާމް) ކަމެއް ކަމެވެ. މިއީ ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ، ޝައިޚް އިބްނު ބާޒް އަދި ޝައިޚް އިބްނު ޢުޘައިމީން ފަދަ ބޭފުޅުންވެސް އިޚްތިޔާރު ކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ.

ރިފަރެންސް: އިސްލާމް.ކިއު.އޭ