ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ މައްސަލަ

ރާއްޖެއަށް އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެ، ވިޔަފާރިތަކަށާއި، ބޭންކުތަކަށާއި، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ވަނީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޒަރިއްޔާއިން ރާއްޖެއަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ބޭރު ފައިސާ ލިބުނަސް ރާއްޖެއަށް އޮތް ޑިމާންޑަށް ވުރެ ޑޮލަރަށް އޮތް ޑިމާންޑް އަދިވެސް ބޮޑެވެ. މިއީ އިގުތިސާދަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށް ވެފައި ވަނީ ރާއްޖެއަކީ އިމްޕޯޓް އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޕޭމަންޓަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމަކަށްވާތީއެވެ.

މި ދަތިކަން ކުރިމަތިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ އިމްޕޯޓް މުދަލަށް ބަރޯސާވުމެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި، ތެލާއި، ބޭހާއި ވެހިކަލްތަކާއި، އިމާރާތް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސާމާނު އެތެރެ ކުރަނީ ބޭރު ފައިސާއިންނެވެ.

ރާއްޖޭގައި ބޭރު ފައިސާ ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ވަސީލަތަކީ ޓޫރިޒަމެވެ. ޓޫރިޒަމް ކުންފުނިތަކުން ބޭރު ފައިސާ ލިބޭ މިންވަރު ގިނަ އަދަދަކަށް ލޯކަލް ބޭންކްތައް މެދުވެރިކޮށް ބަދަލުކުރަން ސަރުކާރުން ވަނީ ގަވާއިދުތައް ހަދައިފައެވެ. ނަމަވެސް ޓޫރިޒަމް ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރާ ބައެއް މީހުން ކަންބޮޑުވަނީ ޑޮލަރުން މުސާރަ ލިބޭ ނުވަތަ ސާވިސް ޗާޖު ލިބޭ މުވައްޒަފުންނަށް މި އުސޫލުގެ ސަބަބުން ކުރާނެ އަސަރު ކުރާނެ ގޮތަކާ މެދުގައެވެ.

މި ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ބޭރު ގައުމުތަކުގައި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ބޭންކް ކާޑު ބޭނުން ކުރާ މީހުންނަށް ވެސް ވަނީ އަސަރުކޮށްފައެވެ. ބައެއް ކަސްޓަމަރުން ވަނީ އޮންލައިން ޝޮޕިން އާއި ބޭރު މުއާމަލާތްތައް ލިމިޓް ކުރަން ޖެހިފައެވެ. ބޭރު ގައުމުތަކުގައި ތައުލީމު ހާސިލް ކުރުމާއި ބޭސްފަރުވާ ނުވަތަ އޮންލައިން ހިދުމަތްތަކަށް ފައިސާ ދައްކާ މީހުންނަށް ވެސް ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުން ދޭހަވަނީ އިގްތިސާދީ މައްސަލައެއް އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ފެތުރިފައިވާގޮތެވެ.

މީގެ އިތުރުން އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ ގައުމުގެ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވްއެވެ. މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ބުނާ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަސް ނިމުނުއިރު ރަސްމީ ރިޒާވް ވަނީ 547.8 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވެއްޓިފައެވެ. މަރުކަޒީ ބޭންކުން ބޭންކުތަކަށް ޑޮލަރު ދިނުމާއި ސަރުކާރުގެ ޒިންމާތަކަށް ފައިސާ ދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޔޫޒަބަލް ރިޒާވް ވެސް ވަނީ ދަށްވެފައެވެ. މި އަދަދުތަކުގެ ސަބަބުން ގައުމަށް މުސްތަގުބަލުގައި ބޭރު ފައިސާގެ ބޭނުންތައް ފުއްދައިދެވޭނެ ކަމާމެދު ވަނީ ކަންބޮޑުވެއެވެ.

ޑޮލަރުގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ވިޔަފާރި ކުރުން އިތުރަށް އަގުބޮޑުވެއްޖެއެވެ. ޑޮލަރު ލިބުމުގައި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވާ އިމްޕޯޓަރުންނަށް ސަޕްލަޔަރުންނަށް ފައިސާ ދެއްކުމުގައި ލަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެ، ވިޔަފާރިތަކުން އަގުތައް ބޮޑުކުރަން ޖެހިއްޖެއެވެ. މި ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމާއި ގުޅިގެން، އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންވާ މުދަލާއި ހިދުމަތަށް ރައްޔިތުން އިތުރު އަގެއް ދައްކަން ވަނީ ޖެހިފައެވެ. ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް ވެސް އުނދަގޫ ހާލަތް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

މި މައްސަލަ ހައްލު ކުރުމަކީ ހަމައެކަނި މާކެޓަށް އިތުރު ޑޮލަރު ޕަމްޕު ކުރުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. ސަރުކާރުން ކުރަން ޖެހޭ ކަމަކީ ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތަކާއި ދަރަނި ވަރަށް ގާތުން ބަލައި، ބޭރުގެ ވަސީލަތްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުކޮށް، އިގުތިސާދު ހަރުދަނާ ގޮތެއްގައި ޑޮލަރު ފޯރުކޮށްދިނުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. ޓޫރިޒަމުން އަދިވެސް ގިނަ އަދަދެއްގެ ފައިސާ ލިބޭ ކަމަކީ ހަނދާން ކުރަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.

ޑޮލަރުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ބޭންކުތަކަށް ނުވަތަ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކަށް ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އަސަރު އާއިލާތަކަށާއި، ދަރިވަރުންނަށާއި، ފިހާރަތަކުގެ ވެރިންނަށާއި، ރާއްޖެއިން ބޭރުން އިމްޕޯޓް ކުރާ މުދަލަށް ނުވަތަ ޕޭމަންޓަށް ބަރޯސާވާ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ވަނީ ކޮށްފައެވެ.

އާއްމު މީހުންނަށް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ލިބުން ލިމިޓް ކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން އަމިއްލައަށް ހައްލު ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ޑިމާންޑު ކުޑަވެދާނެ ކަމަށާއި ނަމަވެސް ސްކޫލާއި ބޭސްފަރުވާގެ ބިލްތަކާއި އޮންލައިން ހިދުމަތްތައް ފަދަ އަސާސީ ތަކެތި ދެއްކުމަށް ޑޮލަރު ބޭނުންވާ މީހުންގެ ދިރިއުޅުން ވެސް ދަތިވާނެކަން ސަރުކާރުން ޤަބޫލުކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއަށް ވުރެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ޓޫރިޒަމްގެ އާމްދަނީ ބޭންކުތަކަށް ފޯރުކޮށްދީ، ބޭރު ފައިސާ ހޯދާ އެހެން ސިނާއަތްތަކަށް އެހީތެރިވެދީ، ސަރުކާރުގެ ބޭކާރު ހަރަދުތައް ކުޑަކޮށް، ޑޮލަރުގެ ސަޕްލައި އިތުރުކުރުމެވެ. ބޭރުގެ ދަރަނި އަދާކުރުމުގައި ސަރުކާރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެއެވެ. އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ކުރިމަތިވާ ޕްރެޝަރު ބޮޑުވުމުގެ ބަދަލުގައި ފޯކަސް ކުރަން ޖެހޭނީ މި ދަތިކަން ކުރިމަތިވާ ސަބަބުތައް ހައްލުކޮށް، ހަރުދަނާ އިގުތިސާދެއް ބިނާ ކުރުމަށެވެ.