މުސްލިމުންނާއި މުއުމިނުންގެ ތަފާތަކީ ކޮބާ؟
އިސްލާމްދީނުގެ ނަޒަރުގައި “މުސްލިމް” އަދި “މުއުމިން” މި ދެ ލަފުޒަކީ ގާތް ގުޅުމެއް ހުރި، ނަމަވެސް މާނައިގެ ގޮތުން ތަފާތުތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ދެ ލަފުޒެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މި ދެ ބަސް އެކުއެކީގައި ބޭނުންކުރެވުނު ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ޢިލްމީ ގޮތުންނާއި ދީނީ ގޮތުން މި ދެ ދަރަޖައިގެ މެދުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރަގުތަކެއްވެއެވެ.
1. މުސްލިމުންނާއި މުއުމިނުންގެ މާނަ
މުސްލިމަކީ: ބޭރުފުށުގެ އަމަލުތަކުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކޮށް، އިސްލާމްކަމުގެ ފަސް ރުކުނަށް އަމަލުކުރާ މީހާއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ދުލުން ޝަހާދަތް ކިޔުމާއި، ނަމާދުކުރުމާއި، ޒަކާތް ދިނުމާއި، ރޯދަހިފުމާއި އަދި ކުޅަދާނަވެގެންވާނަމަ ޙައްޖުވުން ހިމެނެއެވެ.
މުއުމިނަކީ: ހިތުގެ އަޑީން އިލާހީ ހަގީގަތްތައް ފުރިހަމައަށް ގަބޫލުކޮށް، އީމާންކަމުގެ ހަ ރުކުނަށް ފުރިހަމައަށް އިތުބާރުކުރާ މީހާއެވެ. އީމާންކަމަކީ ހިތާ ގުޅިފައިވާ މާ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ.
2. ކީރިތި ޤުރުއާނުން ދަލީލު
މުސްލިމުންނާއި މުއުމިނުންގެ ތަފާތު އެންމެ ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދެނީ ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތުގެ 14 ވަނަ އާޔަތުގައެވެ.
މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا ۖ قُل لَّمْ تُؤْمِنُوا وَلَٰكِن قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ…މާނައީ: “ބަދަވީން ބުނެފޫއެވެ. ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން (ހަގީގީ މާނައިގައި) އީމާނެއް ނުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ތިމަންމެން އިސްލާމްވެއްޖައީމުއޭ ބުނާށެވެ! އަދިވެސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތަކަށް އީމާންކަން ނުވަދެއެވެ…” (ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު: 14)
މި އާޔަތުން އެނގެނީ އިސްލާމްކަމަކީ ބޭރުފުށުން ދީނަށް ވަނުމެވެ. ނަމަވެސް އީމާންކަމަކީ ހިތުގެ އަޑީގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ، މާ ފުން އިހުސާސެއް ކަމެވެ. ކޮންމެ މުއުމިނަކީ މުސްލިމެކެވެ. ނަމަވެސް ކޮންމެ މުސްލިމަކީ (ހަގީގީ މާނައިގައި) މުއުމިނަކަށް ނުވެދާނެއެވެ.
3. ސުންނަތާއި ޙަދީޘުން ދަލީލު
މި ތަފާތު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ބަޔާންވެގެންވަނީ މަޝްހޫރު “ޖިބްރީލްގެފާނުގެ ޙަދީޘް” ގައެވެ. ޖިބްރީލްގެފާނު އިންސާނެއްގެ ސިފައިގައި ވަޑައިގެން ރަސޫލުﷲ ﷺ އާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.
- އިސްލާމްކަމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރެއްވުމުން: އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ ބޭރުފުށުގެ އަމަލުތަކުންނެވެ. (ޝަހާދަތް، ނަމާދު، ޒަކާތް، ރޯދަ، ޙައްޖު).
- އީމާންކަމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރެއްވުމުން: އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ ހިތުގެ ގަބޫލުކުރުންތަކުންނެވެ. (ﷲ އަށާއި، މަލާއިކަތުންނަށާއި، ފޮތްތަކަށާއި، ރަސޫލުންނަށާއި، އާޚިރަތް ދުވަހަށާއި، ގަދަރުގެ ހެޔޮނުބަޔަށް އީމާންވުން).
މީގެ އިތުރުން، ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ:
“الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ” (سنن النسائي)މާނައީ: “މުސްލިމަކީ އެމީހެއްގެ ދުލާއި އަތުގެ ނުބައިކަމުން އެހެން މުސްލިމުން ސަލާމަތްވެގެންވާ މީހާއެވެ. އަދި މުއުމިނަކީ މީސްތަކުންގެ ލެޔާއި މުދަލަށް އެމީހެއްގެ ފަރާތުން އަމާންކަން ލިބިގެންވާ މީހާއެވެ.”
4. މުހިންމު ތަފާތުތައް
- ދާއިރާ: އިސްލާމްކަމަކީ ބޭރުފުށުގެ އަމަލުތަކެވެ. އީމާންކަމަކީ އެތެރެފުށުގެ (ހިތުގެ) ގަބޫލުކުރުމެވެ.
- ދަރަޖަ: އިސްލާމްކަމަކީ ދީނުގެ ބިންގަލެވެ. އީމާންކަމަކީ އެއަށްވުރެ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ. އިސްލާމްކަމަށްފަހު އީމާންކަން، އޭގެ ފަހުގައި އިޙްސާންތެރިކަމެވެ.
- ސާބިތުކަން: މުސްލިމަކު ބޮޑު ފާފައަކަށް އަރައިގަތުމުން އޭނާގެ ފުރިހަމަ އީމާންކަން ގެއްލިދެއެވެ (ނަމަވެސް އޭނާ ދީނުން ބޭރެއް ނުވެއެވެ). އެހެންކަމުން ހުރިހާ މުއުމިނުންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ، އެކަމަކު ހުރިހާ މުސްލިމުންނަކީ މުއުމިނުންނެއް ނޫނެވެ.
ޖުމުލަކޮށް ބުނާނަމަ މުސްލިމަކަށްވުމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ދާއިރާއަށް ވަނުމެވެ. ނަމަވެސް މުއުމިނަކަށް ވެވެނީ އެމީހެއްގެ ހިތުގައި މާތް ﷲ އަށް އޮތް ބިރުވެތިކަމާއި، ލޯތްބާއި، އިތުބާރު ވަރުގަދަވެ، އެކަމުގެ އަސަރު އެމީހެއްގެ އަޚުލާގުން ފެންނަން ފެށުމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމާޒަކަށް ވާންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ނަމުން މުސްލިމަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، ހިތުގެ އަޑީން ގަބޫލުކުރާ ހަގީގީ މުއުމިނުންނަށް ވުމެވެ.
