ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އެކުވެރިކަމާއި، އަމާންކަމާއި، އަދި އިސްލާމީ ރިވެތި އާދަކާދަތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި އޮތް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައި އޮތް ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން މީސްކޮޅު މަދު ގައުމެއް ނަމަވެސް، މިއަދު ފެންނަމުންދާ މަންޒަރަކީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އިޖްތިމާޢީ ފޭރާން މިއަދު ވަނީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނުވާ މިންވަރަށް ވީދި، ބަނަވެފައެވެ. މިއަދު ދިވެހި މުޖުތަމަޢަކީ ނުރައްކާތެރި އިޖްތިމާޢީ ބަލިމަޑުކަމެއްގެ ހާއްޔެކޭ ބުނުމަކީ ކުށަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޤައުމުގެ ކުރިމަގު ބައްޓަންކުރަން ތިބި ޒުވާން ޖީލު ވަނީ ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
މިވަގުތު ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިޖްތިމާޢީ މައްސަލައަކީ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ސަބަބުން އެތައް ހާސް ޒުވާނުންނެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަރުބާދުވެ، ވައްކަމާއި ފޭރުމާއި ގޭންގު މާރާމާރީތައް ވަނީ މުޅި ރާއްޖޭގައި އާންމުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އާއިލާ ރޫޅުމާއި، ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ރާއްޖޭގައި ވަރި ގިނަވުމަކީ ކުޑަކުދިންނަށް ލިބެންޖެހޭ ލޯތްބާއި އަޅާލުން މަދުވެ، އެކުދިން ކުށުގެ މާހައުލަށް ހުށަހެޅުމަށް މަގުފަހިވާ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ. ހަމައެހެންމެ، މާލެ ސަރަހައްދަށް އާބާދީ ތޮއްޖެހި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވުމަކީ ނަފްސާނީ ބަލިތަކާއި އިޖްތިމާޢީ ގިނަ މައްސަލަތަކެއް އުފަންވާ މައިގަނޑު އަސްލެވެ.
މި މައްސަލަތައް ރާއްޖޭގައި ފެންމަތިވާން ފެށީ 1990 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން، ޤައުމަށް އައި އިޤްތިޞާދީ އަދި ސިޔާސީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާ އެކުގައެވެ. ތަރައްޤީގެ ނަމުގައި މާލެއަށް މީހުން ޖަމާކުރަން ފެށުމާއި، ތަރުބިއްޔަތަށްވުރެ ބޮޑަށް މާއްދީ ތަނަވަސްކަމަށް އިސްކަންދޭން ފެށުމުން، މުޖުތަމަޢުގެ ބަދަހިކަން ގެއްލެން ފެށިއެވެ. މިކަމުގައި އެންމެ ބޮޑު އިހުމާލެއް ވެފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކާއި، ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ ފަރާތްތަކުންނެވެ. ސިޔާސީ މަންފާއަށްޓަކައި ކުށްވެރިންނަށް ހިމާޔަތް ދިނުމާއި، މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެވާ މަގުތައް ބަންދުކުރުމުގައި ދެއްކި ބަލިކަށިކަމަކީ މިއަދުގެ މި ޙާލަތުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.
ދައުލަތުގެ އިތުރުން، ތަޢުލީމީ ނިޒާމާއި ބެލެނިވެރިންގެ ޒިންމާވެސް މިކަމުގައި ކުޑައެއް ނޫނެވެ. ދަރިވަރުންނަށް ހަމައެކަނި ފޮތުގެ ޢިލްމު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، އަޚްލާޤާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދިނުމުގައި ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފައެވެ. އަދި ދިރިއުޅުމުގެ އަވަދިނެތިކަމުގައި ދަރިންނަށް ދޭންޖެހޭ ވަގުތާއި ތަރުބިއްޔަތު ނުދެވި، ދަރިންނަށް ލިބޭ އެކުވެރިންނާއި އެކުދިން އުޅޭނޫޅޭގޮތް ބެލުމުގައި ބެލެނިވެރިން އިހުމާލުވުމަކީވެސް މި މައްސަލަތައް ގޯސްވާން މެދުވެރިވި ސަބަބެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތަކަށް ބަލާއިރު، އިޖްތިމާޢީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމުގައި އައިސްލޭންޑަކީ ނަމޫނާ ޤައުމެކެވެ. 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެ ޤައުމުގެ ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަ ރާއްޖެއާ އެއްވަރަށް އޮތެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން އެކަން ހައްލުކުރީ ދައުލަތާއި، ބެލެނިވެރިންނާއި، ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާތައް ގުޅިގެން ހިންގި “ޕްލެނެޓް ޔޫތު” ޕްރޮގްރާމުގެ ދަށުންނެވެ. އެމީހުން ކުދިންނަށް ކުޅިވަރާއި ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދީ، ބެލެނިވެރިން ދަރިންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުން މަޖުބޫރުކުރުވައިގެން، ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލަ ހައްލުކުރިއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ސިންގަޕޫރުން ވަނީ ހަރުކަށި ޤާނޫނުތަކާއި ހަމަހަމަ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ތެރެއިން ގޭންގު ކުށްތައް ހުއްޓުވައި، ދުނިޔޭގެ އެންމެ އަމާން އެއް ޤައުމުގެ މަޤާމު ހޯދާފައެވެ.
ރާއްޖޭގެ މި ޙާލަތު ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައި އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމެވެ. ބެލެނިވެރިން ދަރިންނަށް ދޭ ވަގުތު އިތުރުކޮށް، އިސްލާމީ ރިވެތި ތަރުބިއްޔަތުގެ މަތީގައި ދަރިން ބޮޑުކުރަންޖެހެއެވެ. ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ޤާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް މޫނަކަށް ކަނދުރާއަކަށް ނުބަލައި ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހެއެވެ. އަދި މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާގައި ޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ފަރުވާދީ، އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމުގެ ވަރުގަދަ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރަންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، ރަށްރަށުގައި ވަޒީފާއާއި ބޯހިޔާވަހިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަކީ މާލެއަށް ތޮއްޖެހިފައިވާ އާބާދީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އިޖްތިމާޢީ މައްސަލަތަކަށް އޮތް ދާއިމީ ހައްލެވެ.
ޖުމުލަކޮށް ބުނާނަމަ، ދިވެހިރާއްޖެ އިޖްތިމާޢީ މައްސަލަތަކުގެ ހާއްޔަކަށް ވުމުގައި ޒިންމާވާންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ވަކި ބައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅި ދައުލަތާއި، ފާއިތުވެދިޔަ ސަރުކާރުތަކާއި، މުޖުތަމަޢާއި، ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް އިހުމާލުން ވެފައި އޮތް ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި މައްސަލަތަކުން ސަލާމަތްވެވޭނީވެސް އެންމެން އެކުގައި، އެއް ރޫޙެއްގައި މަސައްކަތް ކޮށްގެންނެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މިކަމަށް ސަމާލުކަން ނުދީފިނަމަ، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް އޮތީ ބިރުވެރި މުސްތަޤުބަލެކެވެ. ޤައުމުގެ އިޖްތިމާޢީ ފޭރާން އާކުރެވޭނީ އަމިއްލަ ނަފްސާއި އާއިލާއިން ފެށިގެން، މުޅި މުޖުތަމަޢު އިޞްލާޙުވެގެންނެވެ.
